Najlepszy i Polecany Prawnik Adwokat Radca Prawny Kancelaria Prawna

Aktualizowano:

Zmiana nazwiska miała i ma różne podłoża. Dziś powodem zaistnienia tego faktu jest małżeństwo(a), rozwody, prowadzenie biznesu (tu różne są motywacje) itd. Znamy ludzi, którzy mają za sobą po kilka tego typu zmian.

W tym krótkim opracowaniu posłużymy się zarysem historycznym nadawania nazwisk w Polsce z naciskiem na okres międzywojenny II Rzeczpospolitej,  a na końcu formalnym jego trybem w czasach nam współczesnych w odniesieniu do Polski. Zacznijmy od początku odpuszczając sobie starożytny Egipt, Grecję i Rzym.

Nazwisko – nazwa rodziny, do której dana osoba należy. Wraz z imieniem stanowi u większości ludów podstawę identyfikacji danej osoby. Nazwiska w Polsce to późne historycznie zjawisko, ponieważ powstały dopiero u schyłku średniowiecza. Początkowo objęły szlachtę (XV-XVI w.) i stopniowo rozprzestrzeniły się na mieszczaństwo i chłopstwo. W dwóch ostatnich grupach społecznych proces ten trwał do poł. XVII w. Wyjątkowo na niektórych terenach (np. Wielkopolska, Płockie, Kresy Wschodnie) i u niewielkiego odsetka osób trwał on nawet do XVIII w. W okresie staropolskim posiadanie nazwiska regulowało prawo zwyczajowe, dopiero państwa zaborcze (XVIII/XIX w.) wprowadziły pierwsze akty prawne wprowadzając m.in. obowiązek posiadania nazwiska dla wszystkich grup społecznych, dotychczas bowiem zwyczaj ten nie przyjął się wśród Żydów.

By w sposób prawidłowy podać genezę konkretnego nazwiska, trzeba by śledzić historię danej rodziny. Tak samo brzmiące dzisiejsze nazwiska dwu rodzin mogą mieć bowiem dwie różne genezy. Nazwiska Polaków w układzie gniazdowym ”:
Nazwiska o rdzeniach „Bachur” pochodzą zapewne często od hebrajskiego słowa „bachur” (dziecko). Rdzeń „Brasz” — pewno po części od starozachodniosłowiańskiego „braszka” (swat). „Budny” to też smolarz, „budzyń” zaś to nieurodzajna część w si (por. hasło „Buda”). „Burnos” znaczy po czesku krzywonosy. „Chaja” to też imię żydowskie. „ Н о т а ” pochodzi raczej od spolszczonego Hoffmanna, a nie od „Choma” czy Tomasza. „Chrost” ma zapewne często związek z krostami, a „Hutny” z hutą. Do hasła „Garncarz” warto dodać form ę „Figuła” od łacińskiego figulu s — garncarz. „Had” może być także od „hadat” (przepowiadać). „Han” może czasem pochodzić od dzielnicy Moraw — Hana. Typową staropolską formą imienia Hieronim był Jarosz. „Jasielski” — też od „jaśle” (łóżko). „Jemioła” mogło znaczyć zwłaszcza w gwarach anioła. „Kabała” to raczej nie od mistycznej nauki żydowskiej, lecz od jednoimiennego wyrazu ruskiego oznaczającego niewolę, a przecie na ziemiach litewsko-ruskich jeszcze w XVI w . istnieli tzw. kabalnyje ludi. „Kalina” to przede wszystkim bagno. „Kijak” to nielegalny rzeźnik, imię zaś „Kilian” brzmiało w X V w. rów nież „Kielcz”. „Kotel” to po staropolsku kotlina. Nazwy o rdzeniu „Krucz” mogą często pochodzić od „kruczy”(czarny). „Kud” też od m em bru m virile. „Kulpa” — typowe nazwisko dzieci księżych.„Kwinta” — może piąty syn (quintus). „Marzec” — może niektóre nazwiska spod tego hasła pochodzą od imienia Marcjan. Hasło „Moniak” związane jest przeważnie zapewne z imionam i Edmund i Moniwid (litewskie). „Nagy” nie pochodzi od „Nagi”, lecz jest typowym nazwiskiem węgierskim oznaczającym wielkiego (wymawia się „nod”).”Niżnik” to głów nie staropolski walet. „Prymas” to tu chyba głów nie kierownik orkiestry ludowej. Przy haśle „Szewc” warto dodać nazwisko „Suder” od łacińskiego sutor. „Zyza” to chyba głów nie od „zyzy” —zezowaty.

Nazwiska indywidualizowały człowieka, wskazując na jego profesję według modelu metonimicznego  WYKONAWCA – NARZĘDZIE. Nazwisko Brona, słownik prasłowiański [1974 I, 324] pod hasłem brona notuje: ‘narzędzie do rozdrabniania brył, wyrównywania zaoranej roli, do pokrywania zasiewów, do czyszczenia pól od chwastów’. Polska forma brona zaświadczona jest w Słowniku staropolskim [1953–1955 I, 161] od początku XV wieku: „Yacom ya ne wzol Adamowi broni na polu 1411”. Dialektalnie spotykana jest też brana, bruna, w kaszubsko-słowińskim pierwotnie barna, barna. Jest to stara pożyczka słowiańska z nowogreckiego β´apγa ‘brona’, co z ie. *bhor-n¯a. Najprymitywniejszy typ brony to dobrze zaświadczony w słowiańszczyźnie ‘zrąbany wierzchołek drzewa, np. świerka, pęk gałęzi, tarniny, sosny, pęk chrustu’. Najwięcej osób noszących to nazwisko mieszka w Warszawie. Mogło być ono także utworzone jako dopełniaczowe od nazwiska Bron [Breza 2000, 493], to zaś może być formą skróconą od imienia Bronisław. Z kolei wariant Barna – najczęściej jest spotykany w powiecie miejskim Gorzów Wielkopolski oraz w powiatach głogowskim i górowskim. Tak liczne skupiska osób noszących to nazwisko na zachodzie kraju mogą sugerować także niemiecką proweniencję – n. os. Barn < Bernhard [Rymut 1999, 21]. Odpowiednikiem niemieckim nazwiska Brona jest forma Egge, która pochodzi ze śrwniem. postaci egede, co ze stwniem. egida ‘brona’ [Kluge 1999, 205].  Kolejnym nazwiskiem derywowanym od nazw narzędzi jest Cep. Z kolei formę Cepa najczęściej spotkać można w łódzkim  oraz w powiecie miejskim Wrocław. Odpowiednikiem niemieckim nazwiska Cep jest forma Flegel, występująca na terenie Polski w wariantach Flegel, Flegell,Flegiel oraz Flogel, a także Pflegel, Pfl¨ogel, Pfloegel. Pochodzi ona od śrwniem.vlegel ‘cep’ [Zoder 1968 I 495], co z stwniem. flegil, które Germanie zapożyczyli z łacińskiego flagellum ‘cep’ [Kluge 1999, 271]. Nazwisko Flegel występuje najwięcej w województwie wielkopolskim i w województwie śląskim. Kolejną nazwą narzędzia, która stała się nazwą osobową i późniejszym nazwiskiem, jest kosa. Kosa w XVI wieku oznaczała również ‘nóż w przyrządzie do cięcia słomy na sieczkę’, stąd wyrażenie kosa do sieczki. Najwięcej osób nosi je w województwie podlaskim. Kolejnym nazwiskiem derywowanym od nazwy narzędzia jest Lemiesz oraz jego warianty: Lemież, Lemierz, Lemesz, Lemisz,  i formy pochodne: Lemieszek, Lemieszka, Lemiszek, Lemiszka. Kolejną nazwą narzędzia, od której derywowano nazwisko, jest radło, pług.  Nazwiskiem derywowanym od nazw narzędzi jest Socha. Od niego utworzono derywaty, takie jak: Sochaj, Sochal czy Sochala. Wyraz socha pochodzi z języka prasłowiańskiego –*socha ‘rozwidlone drzewo, rozwidlona gałąź’ (wtórnie narzędzie do orki).

W czasie zaborów udział nazwisk był dostosowany do zaborcy. W zaborze niemieckim w poznańskiej antroponimii wiele nazwisk niemieckich zostało przeniesionych jako gotowe jednostki językowe do systemu polskiego, nie towarzyszyła im zmiana funkcji, pozostawały nazwami osobowymi. Specyfika ich polega na tym, że nie posiadają żadnych podstaw motywujących w języku polskim. Zostały zapisane w spisach podatkowych w niezmienionej, niespolszczonej postaci, a większość z nich znalazła też poświadczenie w niemieckich słownikach są to nazwiska: Adler, Baur, Böhm, Braun, Deibel, Eckler, Elbing, Gebler, Giering, Hasler, Heinrich, Helbing, Kaul, Keller, Klaus, Klein, Korn, Kosche,
Meller, Merker, Miller, Ner, Pfeiffer, Raffel, Rang, Sauer, Saupe, Schmidt, Tepper, Unrug, Walter, Werner, Wiegandt, Winkler, z których niemal wszystkie funkcjonują współcześnie jako nazwiska Polaków. Nazwiska niemieckie ulegały w dużym stopniu polonizacji. Formy spolonizowane stanowią większość omawianego zasobu antroponimicznego. Na płaszczyźnie fonetycznej zjawisko to przejawia się w uproszczeniach zapisu zgodnie z polską fonetyką i z polskimi regułami ortograficznymi: Bajer od nazwy etnonimicznej Bayer, Beyer ‘Bawarczyk’; Brąszwik od niemieckiej nazwy miejscowej Braunschweig; Cygier od niemieckiej nazwy osobowej Ziger lub Zieger; Deryng od niemieckiego nazwiska Dering, podobnie: Dytmer od Dittmer, Dytrich od Dietrich, Fibich od Fiebich, Giec lub Giecz od Götz, Ginter od Gunter lub Ginther, Majer od Meier, Mejsner od Meisner, Nejman od Naumann, Risner od Rösner, Rozman od Rossmann, Rychter od Richter, Szefel od Schäffel lub Scheffel, Szubert od Schubert, Szulc od Schultz, Wejnert od Weinert. Powszechną cechę procesu adaptacji językowej stanowi zastępowanie niemieckich samogłosek z przegłosem przez polskie samogłoski najbliższe im brzmieniowo.

Urzędowe nadawanie nazwisk osobom nieznanych rodziców w okresie międzywojennym w prawnym aspekcie tego zjawiska społecznego polegało na konieczności nadawania dzieciom nieznanych rodziców(spore zjawisko) nazwisk, czasem również – w razie ich braku – imion. Ustawa z 1 VII 1926 r.o aktach (metrykach) urodzenia dzieci nieznanych rodziców na obszarze byłego zaboru rosyjskiego nakładała ten obowiązek na Ministra Spraw Wewnętrznych (art. 3), natomiast rozporządzeniem z 8 IV 1927 r. kompetencje te zostały scedowane na władze administracyjne II instancji, czyli na wojewodów. W myśl zaleceń zawartych w odpowiedniej ustawie urzędnicy starali się nie nadawać nazwisk ośmieszających, choć w zebranym materiale pojawiło się kilka antroponimów od podstaw z kręgu leksyki zwierzęcej, np. Koza, Koziołek, Pająk. Odnotowano również nieliczne nazwiska wskazujące na przykre okoliczności z życia nazwanej osoby, np. Zagiński. W jednym np. wypadku dziecko znalezione na dworcu kolejowym otrzymało nazwisko Kolejowski, w innym zaś dziecko znalezione na schodach domu nazwano Schodecki. Dość często też nadawano nazwisko opiekunów prawnych lub innych osób, w których pieczy znalazło się dziecko, choć niekiedy miano nawiązywało tylko pośrednio do nazwiska opiekunów, np. Migulski (opiekun Miguła). Dla dzieci wyznania mojżeszowego wybierano zazwyczaj nazwiska funkcjonujące w społeczności żydowskiej. W zakresie preferowanych modeli nazewniczych dominują nazwiska zakończone na -ski. Urzędnicy starali się także dbać o geografię nazewniczą, czego dowodzą nadawane na obszarze ówczesnych województw wschodnich nazwisk na -owicz//-ewicz, -ko i -uk. Obserwacja materiału pozwoliła pokazać, że wybory międzywojennych urzędników oscylowały pomiędzy rutyną (sięganie po nazwiska opiekunów, odwoływanie się do stereotypów nazewniczych przejawiające się w preferowaniu nazwisk na -ski itd.) a inwencją (tworzenie nazwisk aluzyjnych typu Jakubowski, Starańska, Borkowski itd.).  Za istotną uznano również jego zgodność z duchem języka polskiego, zwłaszcza jeśli miałoby je nosić dziecko polskiego pochodzenia lub wychowane w duchu polskim. Podkreślono przy tym wartość nazwiska, które podlega ochronie prawnej oraz „stanowi dobro idealne jednostek i całych rodzin”. Zwracano uwagę urzędników na właściwy dobór nazwisk z tego powodu, że inaczej niż w procedurze zmiany nazwiska przepisy prawa regulujące nadawanie nazwisk nie przewidywały możliwości sprzeciwu ze strony osób dotychczas noszących przyznawane miano. Taki stan rzeczy budził opór prawników, którzy widzieli w nim ograniczenie możliwości obrony jednego z podstawowych praw osobowych przed samowolą władz administracyjnych.

Zgodnie z ustawą informacje o okolicznościach znalezienia dziecka, jego wieku oraz nadanym nazwisku publikowane były w „Monitorze Polskim”(MP). Opublikowane anonse miały różnorodną formę: od dość ogólnych i skonwencjonalizowanych (zwłaszcza w numerach, kiedy takich zmian ogłaszano dużo), np.
W pieczy Zakładu Sierot Wojennych w Lublinie pozostają dzieci nieznanych rodziców, płci żeńskiej, wyznania Rzymsko-Katolickiego, którym w myśl art. 3 ustawy z dnia 1 lipca 1926 o aktach (metrykach) dzieci nieznanych rodziców na obszarze b. zaboru rosyjskiego (Dz. U. R. P. Nr. 72, poz. 413) oraz na mocy upoważnienia, udzielonego władzom administracyjnym II instancji, rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 8 kwietnia 1927 (Dz. U. R. P. Nr. 36, poz. 323) nadano następujące nazwiska:
1) Annie, lat 16, nazwisko „Paleniuk” za L. 1822/1 (…) (MP140)14.,  po bardziej szczegółowe, w których dokładnie opisano okoliczności znalezienia dziecka bez nazwiska, np.  W dniu 27 grudnia 1927 znalazł Jakób Adamski, zam. w Zgierzu przy ul. Berka Joselewicza Nr. 6 w korytarzu tegoż domu, dziecko nieznanych rodziców, płci męskiej, liczące około 5 tygodni, owinięte w szmatę i podartą chustkę. Dziecko to, przebywające w Zgierzu w Żłobku przy Miejskim Domu Starców zaliczono do wyznania rzymsko--katolickiego i ochrzczono imieniem „Wojciech”. Na zasadzie art. 3 (…) z uwagi na to, że rodzice dziecka nie zostali dotychczas odnalezieni, nadaje dziecku temu nazwisko „Berczyński”. Niniejszy akt nadania nazwiska wolny jest od opłaty stemplowej po myśli art. 6 wyżej powołanej ustawy. /-/ Wł. Jaszczołt, Wojewoda (MP111).

Dane z jednego rocznika „Monitora Polskiego” (rok 1929):
W całym roku ogłoszono fakt nadania 217 nazwisk dla 232 osób (kilka z tych nazwisk zostało nadanych dwóm, a sporadycznie trzem osobom: Polańska (MP95), przy czym, jak można sądzić z treści opublikowanych aktów, tylko niektóre z tych osób były spokrewnione, np. Bojarska (MP140), Burdynowska (MP140), Chabryluk (MP140), Koza (MP140), Polańska (MP95), Szerszenowicz (MP140), Sztunz (MP140), Wichrowski, -a (MP72), Ziembowska (MP140). Zdarzyło się również tak, że to samo nazwisko pojawiło się w różnych regionach II Rzeczypospolitej i w różnym czasie, np. Czarnecki, -a (MP72, MP279), Gołębiowski, -a (MP52, MP290), Kunicka (MP78, MP235), Malinowski, -a (MP140, MP255), Niewiadomska (MP6, MP140).

Do upamiętniających okoliczności znalezienia dziecka należą także nazwiska odtoponimiczne typu: Borkowski (dziecko znalezione w Borkach, gmina Mickuny koło Wilna) (MP72), Zaleski (dziecko znalezione w Zalesiu w województwie wileńskim) (MP72), Wilejski (dziecko znalezione w Wilejce) (MP72), a nawet do konkretnych miejsc znajdujących się na mapie określonych miast, np. Bazyljański (dziecko znalezione w pobliżu klasztoru Bazylianów w Wilnie) (MP72), Jakubowski (dziecko znalezione przy kościele św. Jakuba w Wilnie) (MP72).

Kolejną możliwością było przyznawanie mian opiekunów prawnych lub innych osób, w których pieczy dziecko się znajdowało. Odbywało się to na wniosek opiekuna, zaś odpowiedzialnego za nadanie nazwiska urzędnika zwalniało z odwoływania się do własnej inwencji. W/w materiale odnotowano 13 przypadków tego typu: Dinter (MP6), Hesse (MP1), Kasica (MP222), Kowalczyk (MP101), Letkowski (MP24), Pająk (MP252), Schimmel (MP279), Sierżan (MP18), Węgierska (MP81), Winkowska (MP223), Wirth (MP290), Zawierucha (MP39), Zygman (MP129), co daje 6% całego zbioru zebranych nazwisk. Praktyka ta nie była jednak powszechną regułą, o czym świadczą takie przypadki, jak: Gruszecki (opiekunka Kasperowicz) (MP207), Lustowski (opiekun Arelt) (MP90), Majewicz (opiekun Subocz) (MP41), Malinowski (opiekun Szwejcer) (MP255), Oleksiak (opiekun Lipiński) (MP269), Śnieżycki (opiekun Tuński) (MP9), Turowska (opiekun Opas) (MP222), Wigierska (opiekun Migalski) (MP286) (niespełna 6% całości). Zdarzało się również, że nowo nadane nazwisko tylko pośrednio nawiązywało do nazwiska rodowego opiekunów, np. Lesmański (opiekun Lesman) (MP90), Migulski (opiekun Miguła) (MP255), Różańska (opiekun Różycka) (MP290). Wytyczne ministerialne przestrzegały przed przyznawaniem dzieciom takich nazwisk opiekunów, które mogły narażać je na śmieszność. W zebranym materiale za takie niefortunne nadania należy uznać przykłady Pająk (MP252) oraz Zawierucha (MP39). Jeszcze inny rodzaj motywacji prezentują nadane dorosłym już repatriantom ze Wschodu nazwiska Czarnecki (MP279) i Szczęśniewski (MP279), dla których inspiracją były przezwiska obu mężczyzn, odpowiednio Czarny i Szczęśliwy.
Urzędnicy nie stronili także od sięgania po nazwiska charakterystyczne dla grup wyznaniowo- narodowościowych, o czym przekonują miana funkcjonujące w społeczności żydowskiej, wybierane dla dzieci wyznania mojżeszowego, np. Banner (brak informacji o imieniu) (MP17), Jeruzalemski (imię: Berko) (MP183), Kirsz (imiona: Aron Szloma) (MP9), Lewkowski (imiona: Lewi Kuba) (MP222), Mandel (imię: Szyja) (MP9), Sachs (imię Rachela zmienione na Felicja) (MP132), Szmulewicz (imię Izaak) (MP45), Szpajzer (imię Mojżesz) (MP151).

Za neutralne pod względem emocjonalnym uchodzą w świadomości użytkowników polszczyzny nazwiska z patronimicznym przyrostkiem -icz (współcześnie stanowią one drugi pod względem liczebności typ wybierany w trakcie procesów zmian nazwisk). Ten nieobciążony stylistycznie charakter pierwotnych patronimików na -owicz//-ewicz potwierdzają dane z zebranego materiału. Otóż na 217 nazwisk nadanych w 1929 r. wspomniany typ reprezentują 22 antroponimy, co daje ponad 10% całości: Błażewicz (MP6), Gierasimowicz (MP140), Gliniewicz (MP72), Grencewicz (MP140), Jakimowicz (MP140), Kacowicz (MP72), Komorowicz (MP238), Łukasiewicz (MP140), Majewicz (MP41), Maranowicz (MP72), Mazurkiewicz (MP140), Nurkiewicz (MP140), Paszkiewicz (MP140), Piotrowicz (MP140), Radowicz (MP238), Rodowicz (MP140), Sienkiewicz (MP140), Spadłowicz (MP140), Szerszenowicz (MP140), Szmulewicz (MP45), Szymkiewicz (MP140). Także w tym wypadku potwierdzają się sądy o mającej długą tradycję świadomości stereotypu nazewniczego, gdyż nazwiska na -owicz//-ewicz były uznawane już w dobie średniopolskiej – zaraz po tych na -ski – za lepsze. Spośród innych typów strukturalnych, do jakich odwołali się urzędnicy nadający miana, należy wymienić formacje na: -ik//-yk (oraz -czyk, -nik) (5), np. Bortnik (MP140), Czerwik (MP286), Hartończyk (MP140), Kowalczyk (MP101), Trucik (MP140), -ek (2), np. Koziołek (MP140), Miszkurek (MP140), -ak (1), np. Oleksiak (MP269)24. Stanowią one peryferia zasobu wszystkich nadanych nazwisk.
W kontekście urzędniczych wyborów konkretnych strukturalnych modeli nazwiskowych warto zwrócić uwagę na czynniki geograficzne. Wydaje się, że w trakcie wybierania nazwisk starano się zachować pozory autentycznego zróżnicowania geografii nazwisk. Stąd też formacje na -uk pojawiły się wyłącznie na obszarze Polski wschodniej: Antoniuk (MP140), Błaszczuk (MP140), Chabryluk (MP140), Jańczuk (MP140), Paleniuk (MP140), Panasiuk (MP140), Pińszczuk (MP140), Raczuk (MP140) (niespełna 4% całego materiału)25. Warto dodać, że wszystkie te antroponimy wystąpiły w tym samym numerze „Monitora Polskiego” z 20 VI 1929 r. i zostały zatwierdzone przez pełnomocnika wojewody lubelskiego.
Ich pomysłodawcą był prawdopodobnie ten sam człowiek. Jak zauważa Ewa Wolnicz-Pawłowska:
(…) wyraziste patronimika ukraińskie na -‘uk (np. Sawczuk, Zieniuk) oddziaływały na imiennictwo sąsiadujących gwar polskich; współcześnie całe polskie pogranicze wschodnie zna nazwy odojcowskie właśnie tego typu. Należy przy tym zaznaczyć, że na północy pewna ilość nazwisk na -uk może mieć pochodzenie litewskie, od formacji hipokorystycznych na -ukas.
Wspomniane już nazwiska na -owicz//-ewicz nadano również przede wszystkim na wschodzie (województwo lubelskie, wileńskie). Spośród 22 mian z tym sufiksem tylko 3 wybrano dla dzieci znalezionych w Polsce centralnej, tj. w Warszawie: Komorowicz (MP238) i Radowicz (MP238) oraz w Łodzi: Szmulewicz (MP45). Na swego rodzaju wiarygodność regionalną mapy nazwiskowej II Rzeczypospolitej wpływały także inne decyzje ówczesnej administracji publicznej. Tylko z obszarów wschodnich (decyzje wojewodów lubelskiego i poleskiego) pochodzą wszystkie wyekscerpowane nazwiska na -ko: Cieszko (MP6), Lewko (MP95), Śnieżko (MP140). Warto zauważyć, iż niekiedy urzędnicy osiągali koloryt nazewniczy poprzez wykorzystanie jakiejś właściwości fonetycznej, charakterystycznej dla danego regionu. Najlepszą ilustracją takich zabiegów było nadanie przez pełnomocnika wojewody lubelskiego nazwiska z pełnogłosem Moroz (MP140).

Konfrontacja zebranych mian ze spisami nazwisk używanych w Polsce, które opublikowano na przełomie XX i XXI w. wykazała, że ok. 14% nie odnotowano w tych wykazach, przy czym niepotwierdzone w spisach nazwisko to zazwyczaj jeden z licznych wariantów graficznych, np. Hartończyk (MP140), fonetycznych, np. Chabryluk (MP140) lub słowotwórczych, np. Miszkurek (MP140) jakiejś formy. Z dużą dozą prawdopodobieństwa za nazwiska nieautentyczne można by uznać miana typu Bazyljański (MP72), Godylski (MP235).

Pewnym tłem dla omawianych  urzędniczych decyzji w zakresie procedury nadawania nazwisk może być ogląd propozycji nazwiskowych, wnioskowanych w okresie międzywojennym przez osoby pragnące zmienić miano. Anonse dotyczące takich zmian również musiały się ukazywać na łamach „Monitora Polskiego”. Otóż stosunkowo często zdarzało się, że wnioskodawcy wymieniali więcej niż jedną opcję (od dwóch nawet do ośmiu), np. Gad > Gadomski, Gadowski, Gadowicz, Gadkowicz, Zmieniewicz, Gadewski, Janowicz, Gatlicki (MP247), Raczek > Ruberski, Jerski, Namurski, Ramerski, Moranowski, Paterski, Napjerowski (MP291), Dziura > Jordanowski, Leowiński, Czernikowski, Mirciński, Mirański (MP129). Jak widać, również na tej płaszczyźnie uwidacznia się dążność do zmiany modelu strukturalnego (formacje na -ski i -owicz//-ewicz), który funkcjonuje jako rodzaj pewnego wzorca. Warto podkreślić, iż i wśród proponowanych mian nie ma nazwisk sztucznych.

Warto zwrócić uwagę, że, nawet dając wyraz własnej inwencji, urzędnicy Polski międzywojennej dokonywali wyborów rozsądnych i odpowiedzialnych, nie pozwalając sobie na złośliwości takie, jak niegdyś urzędnicy galicyjscy, pruscy czy królewieccy, uczestniczący w procedurze  obowiązkowego nadawania nazwisk Żydom. Tworem ich działalności, określonej jako „orgie pomysłowości biurokratycznej”, są nazwiska takie jak Wychodek, Parszywiec czy Cymbał.

W latach powojennych w PRLu, motywacja zmian nazwisk była różna – głównie polityczna. Nazwiska spolszczano (czy to były nazwiska żydowskie czy rosyjskie czy niemieckie), zamieniając litery ze starych nazwisk lub zamieniając je całkowicie na inne (naturalizacja).

Nazwiska są czułym sejsmografem zjawisk i przemian, które wchodzą w zakres kultury. Stanowią ich odbicie i są przez nie determinowane w zakresie budowy językowej i pierwotnego znaczenia oraz społecznego funkcjonowania. Z drugiej strony zaś pełnią funkcję kulturotwórczą, gdyż są nośnikami określonych treści i wartości związanych z danym człowiekiem.

Polska współcześnie

Zmiana imienia lub nazwiska – wiadomości ogólne

Kto może zmienić imię i nazwisko

  • Obywatel polski
  • cudzoziemiec niemający obywatelstwa żadnego państwa, jeżeli ma w Polsce miejsce zamieszkania (apatryda)
  • cudzoziemiec, który uzyskał w Polsce status uchodźcy

Zakres zmian

Zmianie może podlegać imię lub nazwisko.

Po zmianie można mieć co najwyżej nazwisko dwuczłonowe (co do zasady) lub najwyżej dwa imiona.

Zmiana imienia oznacza:

  • zastąpienie wybranego imienia innym imieniem
  • zastąpienie dwóch imion jednym imieniem lub odwrotnie
  • dodanie drugiego imienia
  • zmianę pisowni imienia lub imion
  • zmianę kolejności imion

Zmiana nazwiska oznacza zmianę:

  • na inne nazwisko
  • zmianę pisowni nazwiska
  • zmianę nazwiska  ze względu na formę właściwą dla rodzaju żeńskiego lub męskiego

Kiedy można zmienić imię lub nazwisko

Zmienić można imię lub nazwisko ośmieszające lub nielicujące z godnością człowieka , a także można zmienić imię lub nazwisko na:

  • imię lub nazwisko używane
  • imię lub nazwisko, które zostało bezprawnie zmienione
  • imię lub nazwisko noszone zgodnie z przepisami prawa, którego obywatelstwo również się posiada

Katalog ważnych powodów uzasadniających zmianę jest otwarty i ma charakter przykładowy. Oceny powodów zmiany imienia lub nazwiska każdorazowo dokonuje kierownik urzędu stanu cywilnego rozpatrujący wniosek w tej sprawie.

Cudzoziemiec, który uzyskał w Polsce status uchodźcy może zmienić imię lub nazwisko wyłącznie z szczególnie ważnych powodów związanych z zagrożeniem jego prawa do życia, zdrowia, wolności lub bezpieczeństwa osobistego.

Ważne ! Zmiany nazwiska nie dokonuje się w przypadku ubiegania się o zmianę na nazwisko historyczne, wsławione w dziedzinie kultury, nauki, działalności politycznej, społecznej albo wojskowej, chyba że osoba ubiegająca się o zmianę nazwiska posiada członków rodziny o tym nazwisku.  

Procedura

Postępowanie o zmianę imienia lub nazwiska prowadzone jest wyłącznie na wniosek i kończy się wydaniem decyzji o zmianie imienia lub nazwiska bądź decyzji o odmowie zmiany imienia lub nazwiska,od której przysługuje odwołanie do właściwego miejscowo wojewody.

Organ właściwy, dokumenty – wniosek o zmianę imienia lub nazwiska 

Wniosek o zmianę imienia lub nazwiska składa się do wybranego kierownika urzędu stanu cywilnego.

Osoby zamieszkałe poza granicami Polski mogą złożyć wniosek za pośrednictwem polskiego konsula  wskazując kierownika urzędu stanu cywilnego, do którego wniosek ma być przekazany.

Wniosek dotyczący małoletniego dziecka składa jego przedstawiciel ustawowy(np. rodzic).

Wniosek zawiera:

  • dane osoby, której zmiana dotyczy:
    • imię (imiona) i nazwisko oraz nazwisko rodowe
    • numer PESEL, jeżeli został nadany
  • imię lub nazwisko, na jakie ma nastąpić zmiana
  • adres do korespondencji wnioskodawcy
  • uzasadnienie
  • oświadczenie wnioskodawcy, że w tej samej sprawie nie złożył wcześniej wniosku do innego kierownika urzędu stanu cywilnego lub nie została wydana decyzja odmowna

Ponieważ zmiana imienia lub nazwiska powoduje konieczność nasienia zmiany do aktu urodzenia  i aktu małżeństwa należy wskazać także, gdzie te akty zostały sporządzone (wskazać kierownika urzędu stanu cywilnego który sporządził  ww. akty). Kierownik urzędu stanu cywilnego sam przekaże informacje do innych kierowników urzędów stanu cywilnego, aby dokonali stosownych zmian w aktach stanu cywilnego osób, których zmiana imienia lub nazwiska dotyczy.

Ważne ! Jeżeli wnioskodawca i jego małoletnie dzieci nie posiadają aktów stanu cywilnego sporządzonych w Polsce, musi wraz z wnioskiem o zmianę imienia  lub nazwiska złożyć wniosek o przeniesienie zagranicznych dokumentów stanu cywilnego (transkrypcję).

Rozciągnięcie zmiany nazwiska rodziców na małoletnie dzieci

Zmiana nazwiska obojga rodziców rozciąga się na małoletnie dzieci oraz na dzieci, które zrodzą się z tego małżeństwa.

Jeżeli nazwisko zmienia tylko jeden z rodziców zmiana rozciąga się na małoletnie dzieci i na dzieci pochodzące od tych samych rodziców, pod warunkiem, że drugi z rodziców wyraził na to zgodę, chyba że nie ma on pełnej zdolności do czynności prawnych lub jest pozbawiony władzy rodzicielskiej albo nie żyje. Jeśli dziecko ukończyło 13 lat w chwili zmiany nazwiska, wymagana jest jego zgoda.

Rodzic wyraża zgodę na zmianę nazwiska dziecka:

  • osobiście przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo jego zastępcą
  • w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym
  • za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli mieszka za granicą

Uwaga !  W przypadku braku porozumienia między rodzicami dziecka każde z nich może zwrócić się do sądu opiekuńczego o wyrażenie zgody na zmianę nazwiska dziecka.

Dziecko wyraża zgodę na zmianę swojego nazwiska:

  • osobiście przed kierownikiem urzędu stanu cywilnego albo jego zastępcą
  • w formie pisemnej z podpisem notarialnie poświadczonym
  • za pośrednictwem konsula Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli mieszka za granicą

 

żródło: MSWiA,Wikipedia, Przegląd Historyczny 83/1992, Ewa Wożniak, Rafał Zarębski "POMIĘDZY RUTYNĄ A INWENCJĄ O URZĘDOWYCH WYBORACH NAZWISK W DWUDZIESTOLECIU MIĘDZYWOJENNYM-zeszyty", Zenon Lica "Nazwiska polskie derywowane od nazw narzędzi rolniczych"-zeszyty, Ewa Nowak "Funkcjonowanie nazwisk pochodzenia niemieckiego w siedemnasto- i osiemnastowiecznych rejestrach poznańskich podatników czopowego. Świadectwa polonizacji"
Zmiana nazwiska
5 (100%) 1 głosy

Zobacz też

Dodaj Komentarz lub Opinie (jeśli masz wyłączone cookies formularze social mediów mogą działać niepoprawnie, najczęściej są niewidoczne)