Projekt ustawy o Komornikach Sądowych

 

Najważniejsze zmiany, które ma wprowadzi  nowa ustawa o komornikach sądowych

Tak jest

Tak ma być

Minister Sprawiedliwości nie może wszcząć
z urzędu postępowania o odwołanie komornika
, choć na mocy art. 64 u.k.s.e sprawuje nadzór nad działalnością komorników. Musi czekać na wniosek prezesa Sądu Okręgowego lub prezesa Sądu Apelacyjnego.
Minister Sprawiedliwości może z urzędu wszcząć postępowanie administracyjne i odwołać ze stanowiska komornika, który rażąco naruszył prawo. Jeżeli złożony został wniosek o odwołanie przez któregokolwiek
z prezesów sądów (rejonowego, okręgowego apelacyjnego), Minister Sprawiedliwości może też, w takim postępowaniu, zawiesić komornika w czynnościach.
W postępowaniu dyscyplinarnym Minister Sprawiedliwości może zawiesić komornika
w czynnościach tylko w momencie jednoczesnego złożenia przez siebie wniosku
o wszczęcie procedury dyscyplinarnej. Jeśli tego nie zrobi od razu,
traci to uprawnienie, choćby w trakcie postępowania pojawiły się nowe, ciężkie zarzuty wobec komornika.
Minister Sprawiedliwości na każdym etapie postępowania dyscyplinarnego, w każdym czasie, może zawiesić komornika w czynnościach.
Szwankuje nadzór na najniższym, ale najważniejszym dla obywateli szczeblu. Prezes Sądu Rejonowego jedynie formalnie kontroluje podległych mu komorników. Nie może choćby złożyć wniosku o odwołanie komornika. Musi
o to prosić swojego przełożonego, np. prezesa Sądu Okręgowego. Nie może zawiesić komornika, czy odsunąć od czynności, choćby wiedział, że komornik działa rażąco bezprawnie.
Nie ponosi żadnej odpowiedzialności za brak właściwego nadzoru nad komornikami.
Skuteczny nadzór nad komornikami sprawowany jest bezpośrednio tam, gdzie komornicy działają. Prezes Sądu Rejonowego może natychmiast odsunąć od czynności komornika, który rażąco naruszy prawo i bezpośrednio wnioskować do Ministra Sprawiedliwości o odwołanie komornika ze stanowiska. Ma też możliwość wdrożenia środków kontroli – wizytacji, lustracji czy skierowania komornika na badania. Jeśli prezes Sądu Rejonowego dopuszcza się rażącego zaniechania w nadzorze
nad podległym komornikiem, sam naraża się nawet
na odwołanie ze stanowiska.
Przepisy komornicze nie chronią należycie własności osób trzecich. Komornikowi wydaje się, że może zająć każdą rzecz, co do której uzna, że pozostaje ona we władaniu dłużnika. Nie interesuje go, czyją naprawdę jest własnością, mimo że przepis mówi o zajęciu „ruchomości dłużnika”. Jest to wynikiem błędnych stanowisk doktryny podnoszącej, że komornik nie bada, co zabiera, a jak się „pomylił”, to skrzywdzony ma iść do sądu z powództwem przeciwegzekucyjnym. Koniec z odbieraniem rzeczy, które ewidentnie nie stanowią własności dłużnika. Komornik nie dokona zajęcia, gdy zostanie mu przedstawiony dokument przesądzający, że zajęte przedmioty nie stanowią własności dłużnika.
Ponad 80% skarg na komorników nie jest uwzględniana przez sądy. Są one bowiem mocno sformalizowane. Do odrzucenia skargi (dotyczy to ¼ spraw) wystarczy nawet brak podpisu. Dłużnik dostaje przy egzekucji specjalny formularz skargi
na czynności komornika. Jasny i prosty do wypełnienia nawet dla laika.
Odbieranie dozoru zajętej rzeczy”, czyli pozbawianie dłużnika należących do niego przedmiotów, jest dziś nagminne, mimo że zgodnie z art. 855 § 1 k.p.c. powinno być absolutnym wyjątkiem. Znane są przypadki,
gdy komornik sprzedawał w komisie zajęty
i pośpiesznie odebrany ciągnik, który w dodatku nie był własnością dłużnika. Często też koszty odebrania dozorów zajętych rzeczy były wyższe niż ich wartość. Np. transport odebranego samochodu okazywał się droższy od wartości auta.
Komornik może odebrać zajętą dłużnikowi rzecz tylko wyjątkowo i wyłącznie pod kontrolą sądu. Odjęcie dozoru następuje w drodze postanowienia, którego uzasadnienie musi w szczególności zawierać wskazanie przyczyn odjęcia dozoru. O takim odebraniu dozoru komornik niezwłocznie zawiadamia sąd.
Komornik na mocy art. 765 § 1 k.p.c. może,
ale nie musi
, korzystać z asysty policji przy wchodzeniu do domu dłużnika.
Mieszkanie dłużnika komornik przymusowo otwiera tylko z policją. W ten sam sposób dokonuje jego przeszukania.
Obowiązująca ustawa nie przewiduje możliwości rejestrowania obrazu i dźwięku podczas dokonywania przez komornika czynności poza kancelarią. W rezultacie żadne komornicze czynności nie są w ten sposób utrwalane. Sporządzane są jedynie pisemne protokoły, których rzetelność bywa podważana. Wszystkie czynności egzekucyjne w terenie są obowiązkowo nagrywane, a zarejestrowany przy czynnościach komorniczych obraz i dźwięk staje się częścią dokumentacji sprawy. Ta zmiana ma charakter przełomowy i służy zarówno kontroli poprawności czynności, jak i bezstronności oraz etycznych standardów pracy komorników.
Osoby dotknięte czynnościami komorników dokonanymi z naruszeniem prawa nie mają gwarancji, że wadliwie dokonane czynności zostaną skorygowane niezależnie
od ewentualnych błędów formalnych w skardze na komornika. Dziś
sąd jedynie może, ale nie musi, badać z urzędu prawidłowość czynności dokonanych przez komornika.
Sąd musi skorygować błędne czynności komornika zawsze kiedy taki błąd stwierdzi. Dostrzegając go, z urzędu wyda komornikowi odpowiednie zarządzenia, zmierzające do zapewnienia prawidłowego toku egzekucji, nawet jeśli sama skarga była złożona po terminie lub zawierała braki. Ponadto sąd ma możliwość – na gruncie konkretnej sprawy – wiążącego wskazywania komornikowi wykładni określonych przepisów prawa.
Akta egzekucyjne prowadzone są przede wszystkim w formie papierowej (elektroniczna jest dopuszczalna). Niejednokrotnie sądy, rozpoznając skargi na czynność komornika, muszą wiele tygodni czekać na dostęp do akt. Papierowe dokumenty krążą bowiem między komornikami a sądami, co powoduje przewlekłość wyjaśniania spraw. Akta elektroniczne. Każdy sąd, z każdego miejsca w Polsce, ma do nich natychmiastowy wgląd. System taki będzie w pełni obowiązywał od 2020 r. Tylko do tego czasu można prowadzić akta również w formie papierowej, ale wszędzie tam, gdzie warunki techniczne będę spełnione, system zadziała od razu.
Zgodnie z obowiązującą ustawą (art. 3 ust. 3 u.k.s.e.), obowiązkowe kontrole kancelarii komorniczych przeprowadza się co cztery lata. Prezesi sądów muszą kontrolować komorników przynajmniej raz na dwa lata. Oczywiście doraźne kontrole mogą być prowadzone w każdym czasie. O każdej kontroli
– planowej i nagłej – zawiadamiani są naczelnicy urzędów skarbowych. Dodatkowo prezesi sądów mogą skontrolować komorników przez upoważnionych biegłych rewidentów.
Komornicy, którzy naruszają prawo i zasady etyki zawodowej, często czują się bezkarni,
bo czyny, które popełniają nie spotykają się z należytą sankcją w postępowaniu dyscyplinarnym.
Szerszy katalog naruszeń prawa, za które komornik odpowie dyscyplinarnie. Samoistną podstawą odpowiedzialności dyscyplinarnej jest np. brak nadzoru nad zatrudnionymi asesorami albo naruszenie zasad przyjmowania spraw z wyboru wierzyciela. Natomiast
za niedobór w kasie komornik jest od razu, z urzędu, odwołany w postępowaniu administracyjnym.
Niektóre kancelarie komornicze działają jak „hurtownie”, przyjmując po kilkadziesiąt
a nawet kilkaset tysięcy spraw rocznie.
Zgodnie
z art. 8 ust. 1 u.k.s.e. komornik powinien, co do zasady, działać na obszarze swojego rewiru. Równocześnie jednak inny przepis – art. 8 ust. 5 u.k.s.e. – daje wierzycielom prawo wyboru komornika na terytorium całego kraju.
Komornik działa głównie w swoim rewirze. Przyjmowanie dodatkowych egzekucji jest możliwe jedynie jako premia
za bardzo dobre wykonywanie swoich obowiązków.
Do poziomu 2,5 tys. wszystkich spraw – może przyjmować sprawy z wyboru wierzycieli, o ile nie ma zaległości powyżej sześciu miesięcy. Żeby przyjmować sprawy z wyboru wierzyciela (spoza swojego rewiru) powyżej poziomu
2,5 tys. wszystkich spraw, musi wykazać się skutecznością powyżej 35 proc. „udanych” egzekucji, a maksymalnie
ma prawo przyjąć do 5 tys. spraw z wyboru.
Wybór komornika będzie możliwy tylko na terenie właściwości sądu apelacyjnego, a nie całego kraju.
Komornicy wyręczają się asesorami. Choć obowiązująca ustawa (art. 2 ust. 1 zd. pierwsze u.k.s.e.) stanowi, że czynności egzekucyjne
w sprawach cywilnych wykonuje komornik,
to odstępstw od tej zasady jest tak wiele,
w praktyce asesorzy prowadzą większość egzekucji. Komornicy często nie odpowiadają
za działania swoich „czeladników”, zasłaniając się tym, że nie mają na nich wpływu. Przepisy nie precyzują odpowiedzialności odszkodowawczej asesorów, gdy zastępują oni komorników.
Komornik nie wyręcza się asesorem i nie zrzuca na niego odpowiedzialności za błędy. Musi działać osobiście,
a czynności, które zleca asesorom, mogą mieć jedynie funkcję szkoleniową, jako przygotowanie do zawodu.
Komornik ponosi przy tym całą odpowiedzialność, w tym odszkodowawczą, za działania asesorów.
Co dziesiąty komornik nie ma jakiegokolwiek wyższego wykształcenia, a 30 proc. nie jest prawnikami. Paradoksem jest to, że aplikanci
i asesorzy często są dziś lepiej wykształceni
od swoich patronów. 
Komornicy bez wykształcenia prawniczego odejdą
z zawodu.
Chyba że ukończą studia prawnicze. Wykształcenie należy uzupełnić w terminie 7 lat
od dnia 1 stycznia roku następującego po dniu wejścia
w życie nowej ustawy.
Korporacja komornicza jest zamknięta
na młodych ludzi
. Ani w Krajowej Radzie Komorniczej, ani w radach izb, nie ma asesorów.
Młodzi i wykształceni prawnicy są dopuszczeni
do decydowania o swojej korporacji
. Jedną czwartą składu Krajowej Rady Komorniczej stanowią asesorzy.
Niektórzy komornicy odmawiają ujawnienia wszystkich swoich dochodów, choć w myśl
art. 16 ust. 2 u.k.s.e.,
zobowiązani są do złożenia oświadczenia o stanie majątkowym.
W oświadczeniach tych nie podają czasami nawet dochodów z prowadzenia kancelarii, które decydują o ich stanie majątkowym.
Komornik wypełnia precyzyjne oświadczenie majątkowe
według wzoru określonego przez Ministra Sprawiedliwości, zawierające wyraźne wskazanie wysokości dochodów z kancelarii oraz pochodzących z innych źródeł. Oświadczenie trafia nie tylko do sądów apelacyjnych,
lecz także do urzędów skarbowych.
Komornicy dorabiają „na boku”. Wielu faktycznie prowadzi działalność niezwiązaną
ze służbą komorniczą.
W myśl art. 21 ust. 1 komornikowi nie wolno podejmować dodatkowego zajęcia lub zatrudnienia, które przeszkadzałoby w pełnieniu obowiązków
albo mogło uchybiać powadze wykonywanego zawodu.
Podlegające dowolnej interpretacji zastrzeżenie sprawia jednak, że ograniczenie jest fikcją, np. komornik miał 100% udziałów
w spółkach prowadzących działalność gospodarczą, twierdząc, że „biznesem się nie zajmuje, a to forma lokowania majątku”.
Komornik utrzymuje się wyłącznie z wynagrodzenia
za pracę w kancelarii.
Poddany jest przejrzystym zasadom, wzorowanym na tych, które dotyczą sędziów. Składa wspomniane oświadczenia oraz obowiązują go takie same jak sędziów ograniczenia w zakresie inwestowania
w działalność gospodarczą.
Dodatkowe zarobkowanie
jest możliwe jedynie w przypadku pracy dydaktycznej
lub naukowo-dydaktycznej – jak w przypadku sędziów.
Zdarza się, że komornik przez trzy czwarte roku nie pracuje, a wyręczają go asesorzy.Przepisy nie określają, ile dni w roku komornik może wykorzystać w ramach urlopu. W tym zakresie komornik traktowany jest obecnie jak przedsiębiorca, a nie funkcjonariusz publiczny. Prawo do wypoczynku dla komorników jak dla każdego pracownika – 26 dni w roku. Koniec z nieuzasadnionymi zastępstwami, kiedy to komornik formalnie nie pracował
i wyręczał się asesorami.
Komornicy szkolą się według zasad, które sami ustalają. Minister Sprawiedliwości ma wpływ na kształcenie przyszłych komorników. Opracowuje program szkolenia,
w którym ważną rolę odegrają zasady etyki.
Pobierane przez komorników opłaty egzekucyjne zasilają w całości ich dochód. Choć komornicy działają w imieniu państwa, ani złotówka z opłat egzekucyjnych nie trafia do państwowego budżetu. Opłaty egzekucyjne są daniną publiczną – zwiększają dochód budżetu państwa. Komornik otrzymuje wynagrodzenie prowizyjne, stanowiące część pobranych opłat. Procentowa wysokość wynagrodzenia maleje wraz z wysokością ściągniętych przez komornika opłat (od 99 do 60 proc.).
Przepisy nie precyzują, czy od pobranych opłat komornik powinien odprowadzić VAT, w jakiej ewentualnie wysokości i czy podatek ten zwiększa opłatę, czy też jest w niej zawarty. To sytuacja, która utrudnia pracę komornikom, a osoby, wobec których prowadzą oni czynności, stawia w niepewności, co do wysokości opłat. Obowiązuje jasna zasada: czynności komornicze, za które należą się opłaty egzekucyjne nie podlegają opodatkowaniu VAT.
Ocena

najlepszy prawnik