Wyłączenie Sędziego w procedurze karnej

dsga436

Wyłączenie sędziego Kodeks Postępowania Karnego

Art. 40. § 1. Sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli:

1) sprawa dotyczy tego sędziego bezpośrednio,

2) jest małżonkiem strony lub pokrzywdzonego albo ich obrońcy, pełnomocnika lub

przedstawiciela ustawowego albo pozostaje we wspólnym pożyciu z jedną z tych

osób,

3) jest krewnym lub powinowatym w linii prostej, a w linii bocznej aż do stopnia

pomiędzy dziećmi rodzeństwa osób wymienionych w pkt 2 albo jest związany z

jedną z tych osób węzłem przysposobienia, opieki lub kurateli,

4) był świadkiem czynu, o który sprawa się toczy, albo w tej samej sprawie był

przesłuchany w charakterze świadka lub występował jako biegły,

5) brał udział w sprawie jako prokurator, obrońca, pełnomocnik, przedstawiciel

ustawowy strony, albo prowadził postępowanie przygotowawcze,

6) brał udział w wydaniu zaskarżonego orzeczenia lub wydał zaskarżone

zarządzenie,

7) brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone,

8) (uchylony),

9) brał udział w wydaniu orzeczenia, co do którego wniesiono sprzeciw,

10) prowadził mediację.

  • 2. Powody wyłączenia trwają mimo ustania uzasadniającego je małżeństwa,

wspólnego pożycia, przysposobienia, opieki lub kurateli.

  • 3. Sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego wnioskiem o

wznowienie lub zaskarżonego w trybie kasacji, nie może orzekać co do tego wniosku

lub tej kasacji.

<Art. 40a. § 1. Sędzia wyznaczony z naruszeniem sposobu wskazanego

w art. 351 ulega wyłączeniu na zgłoszony przed rozpoczęciem przewodu

sądowego wniosek strony. Wniosek zgłoszony po rozpoczęciu przewodu

sądowego pozostawia się bez rozpoznania.

  • 2. Przed rozpoczęciem przewodu sądowego należy pouczyć obecne na

rozprawie strony o możliwości złożenia wniosku, o którym mowa w § 1.>

Art. 41. § 1. Sędzia ulega wyłączeniu, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju,

że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej

sprawie.

  • 2. Wniosek o wyłączenie sędziego, zgłoszony na podstawie § 1 po rozpoczęciu

przewodu sądowego, pozostawia się bez rozpoznania, chyba że przyczyna wyłączenia

powstała lub stała się stronie wiadoma dopiero po rozpoczęciu przewodu.

Art. 41a. Wniosek o wyłączenie sędziego oparty na tych samych podstawach

faktycznych co wniosek wcześniej rozpoznany pozostawia się bez rozpoznania;

przepisu art. 42 § 3 nie stosuje się.

Art. 42. § 1. Wyłączenie następuje na żądanie sędziego, z urzędu albo na wniosek

strony.

  • 2. Jeżeli sędzia uznaje, że zachodzi przyczyna wyłączająca go z mocy art. 40,

wyłącza się, składając oświadczenie na piśmie do akt, a na jego miejsce wstępuje inny

sędzia.

  • 3. Sędzia, co do którego zgłoszono wniosek o wyłączenie na podstawie art. 41,

może złożyć do akt stosowne oświadczenie na piśmie. Wniosek rozpoznaje się

niezwłocznie. Z chwilą wyłączenia sędziego czynności procesowe dokonane z jego

udziałem po złożeniu wniosku stają się bezskuteczne.

  • 4. Poza wypadkiem określonym w § 2 o wyłączeniu orzeka sąd, przed którym

toczy się postępowanie; w składzie orzekającym w kwestii wyłączenia nie może brać

udziału sędzia, którego dotyczy wyłączenie. W razie niemożności utworzenia takiego

składu sądu, w kwestii wyłączenia orzeka sąd wyższego rzędu.

Art. 43. Jeżeli z powodu wyłączenia sędziów rozpoznanie sprawy w danym

sądzie jest niemożliwe, sąd wyższego rzędu przekazuje sprawę innemu sądowi

równorzędnemu.

Art. 44. Przepisy niniejszego rozdziału stosuje się odpowiednio do referendarzy

sądowych i ławników. O wyłączeniu referendarza orzeka sąd w składzie jednego

sędziego.

 

Wyłączenie sędziego w procedurze karnej wg Sędziów Trybunału Konstytucyjnego

 

Wyłączenie sędziego z mocy prawa jest rozwiązaniem wyjątkowym. Stanowi ono odstępstwo od reguły, że każdy sędzia jest władny do orzekania w sprawie należącej do właściwości sądu, w którym orzeka – stwierdził Trybunał Konstytucyjny.

16 kwietnia 2015 r. o godz. 9:00 Trybunał Konstytucyjny rozpoznał skargę konstytucyjną D.N. dotyczącą wyłączenia sędziego w procedurze karnej.

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 40 § 1 pkt 7 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego w zakresie, w jakim nie przewiduje wyłączenia sędziego z mocy prawa od ponownego udziału w postępowaniu apelacyjnym, jeżeli sędzia w tej sprawie brał udział w wydaniu orzeczenia uchylającego wyrok sądu pierwszej instancji i przekazującego sprawę temu sądowi do ponownego rozpoznania, jest zgodny z art. 45 ust. 1 konstytucji.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że brak obowiązku wyłączenia sędziego z mocy prawa w sytuacji, gdy brał on udział w uchyleniu wyroku w postępowaniu apelacyjnym i przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania, a następnie, na skutek apelacji, ponownie orzeka w tej sprawie, mieści się w gwarantowanym konstytucyjnie standardzie prawa do bezstronnego sądu.

Trybunał podkreślił, że wyłączenie sędziego z mocy prawa jest rozwiązaniem wyjątkowym. Stanowi ono odstępstwo od reguły, że każdy sędzia jest władny do orzekania w sprawie należącej do właściwości sądu, w którym orzeka. Odstępstwo to powinno obejmować wyłącznie nadzwyczajne sytuacje, które silnie przemawiają za koniecznością powstrzymania się sędziego od udziału w danej sprawie. Według TK, w zaistniałej sytuacji procesowej – w świetle konstytucyjnego prawa do rozpatrzenia sprawy przez bezstronny sąd – nie mamy do czynienia z taką okolicznością.

Zgodnie z zaskarżonym art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k., „sędzia jest z mocy prawa wyłączony od udziału w sprawie, jeżeli (…) brał udział w wydaniu orzeczenia, które zostało uchylone”. Istotą przesłanki wyłączenia sędziego, określonej w art. 40 § 1 pkt 7 k.p.k. jest wyłączenie od udziału w sprawie sędziego, który z uwagi na to, że wydał już w tej sprawie określone orzeczenie i w związku z tym ma wyrobiony pogląd na sprawę, mógłby przy ponownym rozpoznaniu sprawy sugerować się treścią wydanego przez siebie rozstrzygnięcia.

Trybunał stwierdził, że sędzia, uczestnicząc w pierwszym postępowaniu apelacyjnym, które kończy się uchyleniem wyroku sądu pierwszej instancji i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania, co do zasady, nie wyrabia sobie jednoznacznego poglądu na temat sprawstwa i winy oskarżonego.

Na gruncie obowiązujących przepisów, uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania następuje bowiem w sytuacji, gdy sąd odwoławczy w oparciu o materiał dowodowy, zebrany przez sąd pierwszej instancji, nie może wydać merytorycznego orzeczenia. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia sąd odwoławczy nie może formułować sugestii, co do kierunku ustaleń faktycznych, oceny dowodów, a także sposobu merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Tym bardziej nie może zajmować stanowiska w sprawie sprawstwa czy winy oskarżonego. Wszelkie tego rodzaju sugestie nie są wiążące dla sądu pierwszej instancji. Jednocześnie, sąd odwoławczy, przy ponownym rozpoznaniu sprawy, kontroluje prawidłowość ustaleń poczynionych przez sąd pierwszej instancji na podstawie uzupełnionego materiału dowodowego.

Jednocześnie Trybunał Konstytucyjny przypomniał, że brak możliwości wyłączenia sędziego z mocy prawa w omawianej sytuacji nie oznacza, że sędzia ten nie może być wyłączony od udziału w sprawie. Jeżeli bowiem pojawią się uzasadnione wątpliwości co do jego bezstronności nie ma żadnych przeszkód, aby zaistniałą sytuację ocenić z punktu widzenia art. 41 § 1 k.p.k.

Rozprawie przewodniczył sędzia TK Leon Kieres, sprawozdawcą była sędzia TK Maria Gintowt-Jankowicz.

Ocena
najlepszy prawnik